BUENOS AIRES'TE EDEBİYATIN İZİNDE...

     Yakında Buones Aires seyahatimizin üzerinden neredeyse bir sene geçmiş olacak. Yazıya dökmediğim için üzgünüm. Zira enteresan bir deneyimdi. Her şeyden önce 15-16 saat havada olmak, uçaktan indiğinde yaşadığın yerin zıddı bir mevsime geçiş yapmak etkileyiciydi. Hem zihnen, hem bedenen etkileyici. Mimari açıdan hiçbirinin diğerine benzemediği binaların yer aldığı kocaman caddeleri, Maradona'nın ruhunun gezindiğine emin olduğum 

La Bocca'yı, sanat sokağı Caminito'yu, Mayıs Meydanı'nı, bohem San Telmo'nun pazarını, yemelere doyamadığım dulce de leche'yi şimdilik bir kenara bırakıyorum ve şehrin okuma kültürüne dair tanık olduklarımdan bahsetmek istiyorum. Genelde Latin Amerika'nın, özelde Arjantin ve Buenos Aires'in okuma kültürüne dair, gerçeğin küçücük bir kısmını kapsayan bir yazı olacaktır bu. Latin Amerika ve edebiyat denince köklü bir gelenekten bahsedildiği hepimizin malûmudur. 

     Efendim, Dünya Şehirleri Kültür Forumu verilerine göre en çok kitapçıya sahip şehir Buenos Aires. Siyasi ve ekonomik dalgalanmalara rağmen 2014-2015 yıllarından beri bu ünvanı kaptırmamış. Dikkatli gözler sosyal medya haberlerinde bu şehirde düzenlenen kitap fuarlarının büyüklüğünü, Ekim-Kasım aylarına denk gelen "Kitapçılar Gecesi" gibi etkinlikleri fark ediyorlardır. Biz seyahatimiz sırasında herhangi bir fuara denk gelmedik ancak şehirde ne kadar çok kitap mağazası ve sahaf olduğunu gözlemledik. Kimine göz attık, çoğunun önünden geçip gitmek zorunda kaldık. 

    Alberto Manguel'in "Kütüphanemi Toplarken" kitabını okuduğumda şu sözlerinin altını çizmiştim: "Buenos Aires kurulduğu zamandan beri daima bir kitap şehri olmuştur. Tarih öğretmenimiz bize derste Buenos Aires'in bir kütüphaneyle birlikte kurulmuş olduğunu anlattığında duyduğum tuhaf gururu anlatamam. Kaşif Mendoza, yanında hayalini kurduğu şehri gizliden gizliye tarif eden kitapların yer aldığı küçük bir koleksiyon getirmiş. İsimleri günümüze ulaşmamış ama siyah deri ciltli, orta boyda 7 kitap. Ve Erasmus'un bir kitabı, Petrarca'nın şiirleri, içinde Vergilius yazan bir kitap ve bir Fransisken keşişi olan De Bridia'ya ait bir kitap daha..." 

    Gururlu yazarların ve okurların şehri Buenos Aires'te bu kadar çok kitapçı varken içlerinden en az birinin dünyaca ünlü olmaması beklenemez tabii. El Ateneo Grand Splendid, şehrin en çok turist çeken mekânlarından biri. Avusturyalı girişimci Max Glücksmann tarafından 1919 yılında tiyatro binası olarak açılışı yapılmış. Tiyatrodan sonra sinemaya evrilen Grand Splendid'de beyaz perdenin ilk kez ülkeye gelişi kutlanmış, ilk sesli film burada gösterilmiş. Aynı binada radyo yayınları ve Odeon adına müzik kayıtları yapılmış. Sinema olarak 1999 yılına kadar açık kalmış. Grand Splendid bugün El Ateneo Yayınları'nın en özel mağazası olarak hizmet veriyor. Birçok kaynağa göre dünyanın en güzel ikinci kitapçısı olarak yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çekiyor, ziyaret rekorları kırıyor. 

    El Ateneo Grand Splendid'te "Sanatın Barışa Çağrısı" isimli tavan freskleri, sahne perdesi, altın varaklar, karyatidler, dekor ve ışık kontrol panelleri ilk günkü orijinalliğinde korunuyor. Localar bugün birer okuma alanı olmuş. Sahne kısmı kafeterya olarak düzenlenmiş. 

    

    Bu özel kitapçıda birkaç saat geçirdik ve zamanın nasıl tükendiğini anlamadık. İspanyolcam yokmuş ne gam! 

Bu durum, bir Jorges Luis Borges kitabını hatıra olarak almama engel olmadı.

    Jorges Luis Borges'i burada uzun uzun övmeyeceğim. Bırakın okurları, yazarlar ve hâttâ farklı alanlarda üreten sanatçılar tarafından da en çok ilham alınan isimlerden biri olduğu net bir gerçeklik. Cenneti bir kütüphane olarak hayal eden, orta yaşlarında görme yetisini tamamen kaybetmesini "ona hem kitapları hem sonsuz bir geceyi bahşeden Tanrı'nın ironisi" sayan Borges, kitaplarıyla olduğu kadar kendi varlığıyla da ilgi çeker. Ve onun "Bir kitabın bize mutluluk olasılığı sunduğuna neden inandığımı tam bilmiyorum. Ama bu alçakgönüllü mucize için gerçekten minnettarım" sözleri sanırım en çok bir Arjantinli'ye yakışır. 

    Jorge Luis Borges öykülerini ben de severim. Onun yıllarca Ulusal Kütüphane'nin müdürlüğünü yaptığını biliyordum. Görme yetisini kaybetmeye başladığında dahi oradaydı. Anılarından öğrendiğimize göre Manguel gibi yazarlar, öğrencilik yıllarında ona gönüllü olarak kitap okurlardı. Borges göremese de aradığı kitabı yüzlercesinin arasından kolayca bulurdu. 

    Farklı mimarisiyle meşhur bugünkü Ulusal Kütüphane binasını görmek istedim. Aslında Borges bu yeni binanın yapımı başladıktan iki yıl sonra istifa etmiş. 1961'de tasarlanan bina ancak 1971'de yükselmeye başlamış. Peron sürgünden dönüp 1973'te tekrar başkan seçilince Borges kendi isteğiyle devlet görevinden ayrılmış. Kütüphane ise siyasal çalkantılar sebebiyle ancak 1992'de faaliyete geçmiş. Mayıs Devrimi'nin öncü isimlerinden Mariano Moreno'nun ismi verilmiş. O ilk yıllarda Borges binanın beton yapısından memnun değilmiş. Parmaklarını duvarlarda gezdirir ve hissettiği soğukluktan şikayet edermiş. Bir önceki kütüphane binası da kullanılıyor fakat sanırım sadece araştırmacılara açık. 

    

    Eski ve yeni binalar mimari açıdan birbirinden tamamen farklı. Biri ne kadar tarih kokuyorsa diğeri o kadar uzaydan gelip dünyaya konmuş gibi duruyor. Her ne kadar gönlüm yüzyılları devirmiş yapılarda olsa da bazen brütalist binaları, steampunk ya da cyberpunk vb. işleri beğendiğimi itiraf ediyorum. 

    

    Fotoğraflardan belli olmasa da oldukça etkileyici bir bina burası. Dört bir yandan gezdikçe sürprizlerini sunuyor. Sarmal merdivenler, uzay gemisini andıran pencereler, rampalar... Gördükçe neşeleniyorsun. Oysa pek gri. 

Çünkü Brütalist mimari ürünü. Ama keyifli işte. Mimari karakteri açıkta. Cesur ve şaşırtıcı. İçerik açısından Kütüphanecilik Okulu'nu bile barındıran pratiklikte. Kullanışlı. Ve en sevdiğim detay, bu binanın bir Gliptodon'a benziyor oluşu. Ulusal Kütüphane'yi görmeden önce nesli tükenen bu dev böceği bilmiyordum. Meğer Güney Amerika'ya özgü, insan boyutunda bir böcekmiş. Hâttâ kütüphanenin inşaası sırasında fosillerine rastlanmış. 

Mimar Clorindo Testa binayı dört ayak üzerinde dev bir kabuk şeklinde tasarlamış. 90'lar değil de 60'lar havasını taşıyan şahane bir yapı kendisi. Çok sevdim. Gördüğüme çok sevindim. 

    Ek binalardan birinde Arjantin'in çizgi roman tarihiyle ilgili bir sergi vardı. Bizim için bonus gibi bir şey oldu. Bu konuda hem kendilerine özgü çizgileri hem ABD etkili süper kahramanlı çizgi romanlarıyla zengin bir kültürleri olduğunu, sokakta aniden karşına çıkıveren "Mafalda" gibi neşeli figürlerden sonra bir de bu sergiyle öğrenmiş olduk. 

    Buenos Aires'in sürprizleri bu kadarla bitmiyordu. Bir akşam yemeğini yerel tatların dışına çıkarak London Cafe'de yemeğe karar verdiğimizde, bu mekânın Arjantinli ünlü yazar Julio Cortazar ile özdeşleşmiş olduğunu yerinde deneyimlemiş olduk. Artık seyahatlere çıkmadan önce, görülecek mekânlar hakkında delicesine bir araştırmaya girmiyorum. Kısaca bilgilenip gerisini orada keşfetmeye bırakıyorum. London Cafe'nin varlığını da şehri her zaman olduğu gibi yürüyerek gezerken böylece öğrendik. 

    Benim de çok sevdiğim, oyuncaklı öykülerine bayıldığım, Arjantinliler hakkındaki "Tamam tembel olabiliriz ama edebiyat konusunda tembel değiliz" sözünü not aldığım Julio Cortazar "Los Premios" romanını burada yazmaya başlamış. 

    50'li yıllardan beri hizmet veren London City'nin duvarları Cortazar fotoğrafları ve ona ait yazılarla bezeli. 

Bir masa onun anısına ayrılmış. Cortazar'ın edebi hatırasıyla harmanlanan nostaljik hava burayı özel kılmış. 

Orada ne kadar keyifli olduğum gülümsememden bellidir sanırım. 

    Sadece birkaç günlük Buenos Aires seyahati sırasında görülen birkaç mekân dahi şehrin edebi kültürünü anlamaya yetiyor. Şimdi düşünüyorum da daha bunun futbol kısmı var, protesto kültürü var. Şehri gezerken her birine ciddiyetle bağlı olduklarını hissetmemek mümkün değil. Sık sık gidilecek bir yer de değil. Mümkün olsa isterdim. En iyisi o büyülü fikirlerin sahibi yazarların kitaplarıyla teselli bulmak. Bir kütüphaneyle kurulmuş olduğu söylenen bu şehrin mütevazı insanlarına selam olsun. 

SEVGİLİ KÜTÜPHANEM

     Taşınmanın en keyifli yanı kütüphanemi elden geçirmekti sanırım. Birkaç ay önceydi. Her kitabın adamakıllı tozunu aldım. Herbirini şöyle bir evirip çevirdim. Kimine daha uzun süre takıldım. Öyle çok şey hatırladım ki. Unuttuklarıma da şaşırdım. Bolca duygulandım. Walter Benjamin'in dediği gibi, kütüphanemiz bizim hafıza mekânımız. Babamın kütüphanesinden kalan bir kitabı görüp geçmişe gitmemem mümkün mü? Ya da şimdi aramızda olmayan bir dostun güzel sözler ekleyip hediye ettiği kitapla nasıl hüzünlenmem? Kimi kitabı zor zamanımda okudum, kimini mutluyken. Hüzünle ya da mutluklukla mühürlenmiş kitaplarım var. Oturdum her birine tek tek ismimi yazdım. Yazarın isminin olduğu sayfaya hem de. Utanmadan, sıkılmadan. Sonra neden o sayfaya yazdığımı düşündüm. Sen yazmış olabilirsin ama şimdi sahibi benim duygusuyla mı yapmıştım bunu? Sanmam. Benimki ben bu kitapla meşgul oldum, hemhâl oldum, hislendim, güldüm, ağladım, öğrendim, onunla geçirdiğim vakit kıymetliydi demenin bir yoluydu. Gururlu, mutlu bir yerden yaptım bunu. Alberto Manguel'e katılıyorum, zaten biz kitaplara sahip değiliz, kitaplarımız bize sahip. 

    Kütüphanemi tekrar düzenlemeden önce elden çıkarmak istediğim 100 küsür kitabı, severek takip ettiğim bir sahafa verdim. "Bağcılar'da sahaf açılır mı?" diyenlere karşı sözleriyle sosyal medyada tanımıştım. Benim için ayrılmak zor oluyor ama her kitabı elimde tutmama imkân yok. Aşağı yukarı 45 yıldır okuyan ve biriktiren biri olduğumu düşünürsek her okuduğumu elimde tutmak için ayrıca bir odam olması gerekirdi. Olmadığına göre... 

Ben de kütüphanemi belli bir büyüklükte tutmaya çalışıyorum. Gençken ikinci el kitapçılarda değiş tokuş yapardım. Şimdi asla vazgeçemeyeceklerim kalıyor; belkilerin kimi zamanla yerini aslalara bırakıyor, kalanlar genelde belediye kütüphanelerine yollanıyor. Son düzenlemede 858 kitabımı tek tek Excel tablosuna kaydettim. Yazarı, yayınevini, basım yılını vb. bilgileri girdim. Hangi rafta yer aldıklarını da kaydettim. Mütevazı bir kütüphane olsa da herhangi birini ararken epeyi vakit kaybettiğim oluyordu. Şimdi zorlanmadan çekip alıveriyorum. Henüz elden geçirmediklerim var, Orhun'un odasındakiler var. Yani hemen hemen 1000 civarı dostum var. 

Elimden çıkardıklarım kusuruma bakmasınlar. 

    Tüm bu işlemleri yapmak, neyi nereye yerleştireceğini düşünmek biraz zaman aldı tabii. Düşünmek derken... Kitaplıkta düzenden hoşlanmam. Öyle aynı renkleri ya da yayınevlerini yan yana toplamak gibi bir huyum yoktur. Dikeylerin üzerine yataylar eklerim, boşluk kaldıysa çaprazlamasına küçük bir kitap tıkıştırırım vs. Karmakarışık görmeyi severim. Fakat bu kez en azından ilk başta biraz biraz türlere göre ayırdım. Zaten gelenler oldukça yine karışacaktır. Asıl vaktimi alan, birçok kitapla oyalanmam oldu. Mesela Ian McEwan'ın Fındık Kabuğu'nu ikinci el almıştım. Önceki sahibi ilk sayfaya tarih düşmüş ve "Galata'da bir gün..." yazmış. Ben de tarih attım ve "Umarım güzel geçmiştir" sözlerini ekledim. Artık benden sonra kim ne yazar, ya da yazar mı bilinmez. Birkaç kitabı iki kere aldığımı fark ettim. Bazen olur öyle. Örneğin Alfred Adler'in "İnsanı Tanıma Sanatı". Elimde 1989 basımı varken geçen sene bir tane daha almışım. Halbuki okumuşumdur. Çünkü okumadıklarımı hep not alırım, daha sonra tamamlarım. Muhtemelen çok gençken okuduğum için bende yer etmedi. Fakat iyi bir kitap olduğunu biliyorum. Okumam lâzım diye tekrar almışım. İkisini kıyaslama imkânı doğdu tabii. İlki 1989 yılında Say Yayınları'ndan çıkmıştı. Yeni aldığım ise 2024 tarihli ve İş Bankası Kültür Yayınları basımı. Bu kez "İnsan Tabiatını Tanıma" ismi uygun görülmüş. Kapakları inceledim. Say Yayınları'ndan çıkanı daha çok beğendim. Her ikisinin de tasarımcısına baktım. Eski basımın tasarımcısı Derman Över'miş. Şair Küçük İskender'in babasıymış. 

Bu tip öğrenmelerin, detayların hastasıyım. 

    MSGSÜ Celal Esad Arseven Anısına Sanat Tarihi Semineri Bildirileri'nin toplandığı kallavi bir kitabım var. 

Onu tekrar karıştırayım dedim, ilk sayfasında Zeki Sönmez hocamızın notunu gördüm. Anadolu Türk Mimarisi sınavından tek 100 alan öğrenci olduğum için hediye etmişti. Başarılarımın devamını dileyerek imzalamıştı. Unutmuşum. Unuttuğuma şaşırdım. Gerçi niye şaşırıyorsam? Belli ki unutmayı seçtim. Görünür hiçbir yere ulaştırmayı tercih etmediğim küçük başarılar çok oldu hayatımda. Onlarla tatmin oldum, yetindim. İyi mi yaptım bilmiyorum. 

    Hoş ayrıntılar çok. Yazarı tarafından Hakkı Devrim'e imzalanan bir kitap, Enis Batur'un meşhur mor mürekkebiyle bir tanıdığı için imzaladığı belli olan bir kitap, Halit Kıvanç'tan bana güzel sözlerle imzalanmış bir başkası daha... Blog dostlarımdan hediye edilen kitaplar. Her biri çok kıymetli. 

Meraklısını mutlu eden şeyler bunlar.

    Kitaplarımı bilgisayara kaydettiğim için kolaylıkla istatistik çıkarabildim. 443 eser yerli yazarlara, 415'i yabancı yazarlara aitmiş. 

    290 kurgu roman, 339 kurgu dışı kitabım varmış. 

    37 seyahat kitabı, 84 biyografi, 62 otobiyografi, 15 Biyografik kurgu, 14 öykü, 12 şiir kitabı yer alıyormuş kütüphanemde. Şiir kitabının çokluğu beni şaşırttı çünkü pek şiir insanı değilimdir. Çoğu ergenlik yıllarımdan kalma ama hepsi de iyi şairlere ait. Fakat biyografi severim. Listedeki çokluğundan belli oluyordur. 

    Kurgu dışı grubu büyük çoğunlukla sanat kitapları oluşturuyor. Denemeler, tarih araştırmaları, bilim kitapları da yine kurgu dışı grupta yer alıyor. 

    Tam 600 yazar ismi kaydettim. En çok İsmail Güzelsoy, Selim İleri, Enis Batur, Orhan Pamuk, Paul Auster, 

Ian McEwan, Kazuo Ishiguro, John Berger, Jeanette Winterson'a takıntılıymışım. 

    En çok Can Yayınları'ndan alışveriş yapmışım. Ardından Yapı Kredi, Doğan Kitap, İş Bankası Kültür Yayınları geliyor. Sadece tek kitabına sahip olduğum çok fazla yayınevi var ki bunlar genelde eskiden faal olan yerler. Birçoğu bugün yok ve bu üzücü. Oysa ne kadar özenliler. Her birinin kapak tasarımı birer sanat eseri.

    En eski tarihli kitabım Orhan Kemal'den "72.Koğuş". 1954 yılında Ekicigil Yayınları tarafından basılmış. 

    Yaklaşık 40 kitabı henüz okumadım. İlk kez bu kadar biriktirdiğimi fark ettim. Tabii bunda kitap fuarından 2-3 ay önce yapılan alışverişin payı var. Fuar bu sene daha hareketliydi, birkaç senedir katılmayan bazı yayınevleri dönüş yapmıştı, indirimler de geçen seneye göre daha iyiydi. Eh! Sağlık olsun da her birini okuruz elbet. Tekrar okumak için not aldıklarım da çok oldu bu yerleştirme sırasında. Onları da hesaba katarsam benim için bir süre kitap alışverişi yapmamak en mantıklısı olacaktır.

    Kütüphanemde sadece kitaplar yok. Yıllar içinde seyahatlerden biriktirdiğim bir sürü obje de gözümün önünde. Evet toz oluyor, evet bazılarına göre ıvır zıvır ama ben hepsine bayılıyorum. Son zamanlarda kitap okuyan, yanında yöresinde kitap olan figürleri de toplamaya başladım. Niye daha erken böyle bir şeye kalkışmadığımı, niye bunu bir koleksiyoner tutumuyla sürdürmediğimi sorguluyorum. İşte küçük bir örnek: 

     Buenos Aires'ten aldığım Mafalda. Arjantin'in ünlü çizgi karakteri. Büyümüş de küçülmüş, sevimli Mafalda.

     Kütüphanemin hemen yanıbaşındaki duvara bir de sanatçı Pınar Bora'nın bir eserini ekledim. Çok mutluyum. Birkaç ay önce İstiklal Sanat Galerisi'nde, Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar romanından aldığı ilhamla düzenlenen Gölgeler ki Güneşe Bağlı sergisinin açılış gününde, sevgili arkadaşım Pınar'ın çalışmasını görünce içimden "Çok güzeeeel" demiştim. MSGSÜ sanat tarihi mezunu birinden "çok güzel" diye yorumda bulunması pek beklenmez:) Daha terminolojik, daha teknik -hadi çekinmeden söyleyeyim- daha havalı ifade biçimleri kullanması beklenir. Hocalarımız duysaydı yanmıştım:) Gel gör ki o gün iç sesim samimiydi, etkilenmiş bir izleyicinin coşkusuydu. 

    Sanatçısına "Soranı çok olacaktır ama bence benim olmalı, lütfen olsun!" dedim. Edebiyat ve plastik sanatların buluşmasıyla hayat bulan, kendimce içselleştirdiğim bu eser, "Ben İkna Oldum", şimdi kütüphanemin hemen yanında duruyor. Kitaplarımı alırken ya da yerleştirirken ustalara bir selam çakıyorum. Oğuz Atay, ünlü romanını Beyoğlu'nda bir evde yazmıştı. Bu çalışmadaki yazar ve şairler de yolu Beyoğlu'ndan geçenlerden... 

Planlı bir koleksiyoner değilim, benimki beni mutlu edenlerin hep gözümün önünde olmasına dair bir istek. 

Ve sanat, anlamamaktan korktuğumuz, ulaşılamaz bir noktada değil. 

    İşte böyle... Bunların hepsi tüm günümüzü geçirdiğimiz oturma odamızda oldu, oluyor. Aslında hayalim küçük de olsa bir odayı tamamen kitaplarla, resimlerle, anı objelerimle düzenlemek. Bir de odanın penceresi uzaktan da olsa denizi görse... Muazzam olur. Belki bir gün gerçekleştiririz. Okumaya ve hayal etmeye devam... 

*Sevgili Kütüphanem dedim ama geniş bir fotoğraf ekleyemedim. Telefonum berbat çekiyor. Bir türlü istediğim kareyi yakalayamıyorum. İç ya da dış mimari fotoğrafını düzgün çekmek zaten zordur. Amaç havalı çıkması değil, yamuk yumuk olmasa yetecek:) Bir ara bakacağım. 

    

ESKİLER, YENİLER, YENİ GİBİLER...

     Yeniden yazmak istiyorum. Hem burada hem evde, özene bezene aldığım defterlerime, o kadar az yazıyorum ki. 

    Bir önceki cümlede nerede virgül kullandığım dikkatinizi çekti mi? Yazım kuralları konusunda tartışma tartışma üzerine. Bazen bu tartışmalar beni kasıyor, hata yapıyor muyum duygusu uyandırıyor, bazen de -tartışmanın gidişatına göre- kurallı olma isteğini fazla mı abartıyorum diye düşünüyorum. Fakat şu net ki kimsenin kimseyi taktığı yok. O zaman ben de güzelim noktalama işaretlerini istediğim yere eklemeye devam edeceğim. Şu sıra Ursula K.Le Guin'in "Dümeni Yaratıcılığa Kırmak" isimli kitabını okuyorum. Bir bölümde noktalama işaretlerinden bahsediyor. O da seviyor onları. Zamane insanının "aman ne gerek var" düşüncesine inat. "Yazdığınızı sesli okuyun" diyor (ki ben çok yaparım). "Ve işaretleri ona göre ekleyin. Okuyucu nerede uzun ya da kısa dursun, nerede coşsun istiyorsunuz" gibi bir durumdan bahsediyor. Eh bunu yapmam için biraz benim gibi okuyucu lâzım tabii. Şu hortumlu dünyada yalnız olan fillerin* varlığına şükrediyoruz, devam ediyoruz. "Hem burada hem evde" deyip kısacık duruyoruz, "özene bezene aldığım defterlerime" deyip kısacık duruyoruz "yazamıyorum anacım" deyip konuyu bağlıyoruz. Zira ben başka şeylerden de bahsedecektim. Kahrolası bilinç akışı! Aka aka beynimi allak bullak eden bilinç durumları! Ne yazarken bitiyor, ne günlük hayatımı yaşarken. 

    2025 yılına girerken "2024 çok tuhaftı" demiştim. 2025 yılı tuhaflıkta bir öncekini aratmadı. Kötüydü diyemem. Tuhaftı sadece. Çok düşündüm, çok sorguladım. Ruh halimi iyileştirmenin yollarını aradım. Böylesi bir gayret içindeyken dışarıdan gelen her gereksiz, olumsuz etkiye ve onu yaratanlara sinirlendim. Hayatı boyunca en azından bir noktada durup düşünmesi gereken insanın bunu asla yapmayıp / yapmak istemeyip hem kendine hem başkasına manevi yük olması artık canımı daha da sıkıyor. Hâl böyleyken daha da kabuğuna çekiliyorsun. Kabuğuna çekilmenin pek de sağlıklı bir şey olmadığını bildiğin için üzülüyorsun. Tuhaf bir döngü anlayacağın. 

    Düşündüm düşündüm, en azından mekân değiştirelim dedim. Şartların elverdiği ölçüde tabii. 

Ev değiştirmek 5-6 senedir aklımızdaydı, bir türlü cesaret edemiyorduk. Muhit değiştirmek desem daha doğru olacak aslında. Evimizden memnunduk. Bende "yuva" kavramı epeyi bir doludur, güçlüdür. Yaşadığın mekânın fiziksel olarak eksikleri olabilir, hayalindeki yer olmayabilir ama işte "benim yuvam" diye düşündüğünde içinin sıcacık olması önemlidir. Yani aslında o içsel dürtüyle her yeri yuva yapabilirim ancak dışsal olumsuz etkenler bir noktada fazla gelmeye başladı. Kabuğuna çekilmek yetmeyeye başladı. Şöyle ki kaç senedir sitenin dışına çıktığımızda, en basiti markete giderken dahi Türkçe duymamaya başlamıştık. Hiç abartmıyorum. 

Biz taşındığımızda gayet sakin olan mahalle, hiç boş alan kalmamacasına uzun uzun binalarla dolduruldu. 

Bunlara 72 milletten insan yerleşti. Herkes uygun şartlarda her yerde yaşayabilir, buna itirazım yok ancak yerelde ve genelde oluşan dengesiz dağılım, adı üstünde dengesiz hâller oluşturuyor. Dışarı çıktığımızda -aslında pencereden de- gördüğümüz insan kalabalığı ve asla göremediğimiz yeşil alan yoksunluğu, sürekli bir gürültü patırtı, zaten 50 senenin kafada biriken hey heylerini gidermede yardımcı olmuyordu. Aksine olumsuzluğu tetikliyordu. Böyle olmayacak dedik. Bir cesaret, uzun yıllardır sevdiğim, geçmişte kısa bir süre yaşadığımız siteye ev bakmaya gittim. Hesap kitap yaptık ve herkesi şaşırtan bir hızda taşındık. Yakın çevrem zaten çoktan terk etmişti oraları. Bizim bu gibi konularda karı-koca cesaretsizliğimiz, temkinliliğimiz sinir bozucuydu, kafama takılan bir konuydu. Bir nebze kırdık. Memnunuz. 

    Beylikdüzü civarında yaşadığımdan çokça bahsetmiştim. E hani oralardan memnundun gibi bir soruya karşı şunları belirtmek isterim: 2008 yılından önce Esenyurt ve Beylikdüzü, Büyükçekmece'ye bağlıydı. Esenyurt merkezi bilmem ancak bu tarihe kadar, benim bildiğim Esenyurt'un Beylikdüzü ile sınır olan E-5 civarı gayet iyiydi, sakindi. Orhun Beylikdüzü tarafında doğmuştu. Ancak daha sonra nasıl olsa arada bir tek köprü var diye düşünüp, 2008'den sonra sadece Esenyurt olarak ayrılacak, Büyükçekmece ile alâkası kalmayacak olan sınırlar içinde ev almış olduk. Henüz bozulmamışken onu aynı sınırlar içinde kalıp yükselttik. Köprünün iki yanında bu kadar farklı iki dünya oluşacağını göremedik. Esenyurt'ta, özellikle yola yakın yerlerde zamanla tüm boş alanlar doldu. Ortadoğu karışınca malûm inanılmaz göç aldı. Sadece Suriye'den gelenlerle değil, her memleketten gelip bir sebeple buraya yerleşenlerle doldu. Konut sayısı çoktu, yeniydi ve yeniliklerine kıyasla uygun fiyatlıydı. 

Bir dairede 8-10 kişi yaşamaya başladı. Bazen X'de Tüyap'a vs.'ye giderken Esenyurt sınırları içindeki devasa binaların fotoğrafını çekip paylaşanları ve "İşte Beylikdüzü" yazanları görüyorum. Çok sinirleniyorum. 

Orası Beylikdüzü değil ve hiçbir zaman olmadı. Kime lâf atmaya çalıştıklarını, algı yaptıklarını biliyoruz. 

Hangi belediyenin zamanında Esenyurt'ta bina ve nüfus patlaması yaşandığı ortada. Son seçimlerde belediye el değiştirdi ve yabancıya satış durduruldu, inşaat yapımları yavaşladı. Park ve bahçe -alan kaldığı kadarıyla- yapımı hızlandı. Esenyurt belediye başkanı içeri alındı. Sonra bırakıldı. İşte duruma göre alırlar, bırakırlar vs. Kimse kusura bakmasın, gerçekler bunlar. Tabii bu zamana kadar olan oldu, çehre değişti. Biz sabırla aynı yerde kaldık. 

Pandemi geldi geçti ve aslında önü açık bir evin ne kadar önemli olduğunu, dışarı çıkınca da yeşilin illâ gerektiğini idrak ettik. O zamana kadar zaten yürüyüş için Beylikdüzü tarafına geçiyorduk, oradaki kafelerde kahve içiyorduk, ara ara Büyükçekmece'ye iniyorduk. Ne zamanki eve kapandık ve gri binalara bakar olduk, yanlış yaptığımızı anladık. Sadece caddenin diğer tarafına geçmeyle bile kendimize geldik. Şimdi evden çıkıp koskocaman vadide yürüyüşümü yapıyorum, kitabımı alıp en sevdiğim kafeye geçiyorum. Camı açtığımda kuş sesleri duyuyorum. 

Çam kokusu alıyorum. Hava soğuk dahi olsa kapalı balkonda oturup bulutların geçişini izliyorum. Dolunay tam karşımda yükseliyor ve ben buna çok seviniyorum. Evet biraz eski bir site burası. Uzay üssü görünümdeki rezidanslardan farklı duruyor. (Deprem açısından civarın en çok tercih sitelerinden biri çok şükür). Ama ben seviyorum. Yıllar sonra taşınma işlerine girişmek maddi manevi yordu tabii. Önce olumluya odaklıyım yine de. Kütüphanemi elden geçirmek bile iyi geldi. Kütüphaneyi söküp, taşıyıp, tekrar monte eden elemanların söylenmelerini umursamayacak kadar keyifliydi kitapları tek tek elden geçirmek:) En başından beri burada oturan yaşı büyük komşularımız var. Çocuklarını burada büyütmüşler. Orhun küçükken kısa bir süre biz de burada yaşamıştık. Kendi evimize geçtikten sonra bile ara sıra ağaçlık alanına gelirdik. Orhun'un küçükken ata biner gibi oturduğu şu ağaç hâlâ duruyor. 

    Apartmana girince, buradaki çoğu bina gibi, seni Atatürk'ün resmi karşılıyor. Bayramlarda çoğu ev bayrağını asmayı ihmâl etmiyor. Vallahi bence önemli. Ah! Bir de Murat Başkan özgürlüğüne ve sağlığına kavuşsaydı!

    Niye bu kadar ayrıntıya girdim? Kişisel duygulanmalar, sorgulamalar vs. tamam, onları her zaman yazıyorum da "güncel hâlimiz budur ey günlük" demek istedim sanırım. Nereden geldik nereye gidiyoruzun sıradan insan üzerinden okunmasını, internet alemine not düşülmesini istedim. Yazmak iyi de geldi. Sorgulamalarım, anlamaya çalışmalarım, anlamaya çalışırken anlaşılamamalarım devam edecek ama:) Bu anlamda 2026 daha yardımcı olur umarım. Şimdilik burada keseyim. Tekrar dönerim. İstiyorum. Yazacağız, çizeceğiz, yapay zekâya yenilmeyeceğiz:) Buradan da veri alıyorsan al arkadaş. Yeter ki benden ve benim blog dostlarımdan al:)

*Şu Hortumlu Dünyada Fil Yalnız Bir Hayvandır - Ahmet Şerif İzgören'in kitabı

BUGÜNLERDE...

     

    Ben aslında bir süre önce bir yazı yazmıştım. Taslak halinde duran bu yazıyı tamamlamaktan ve yayımlamaktan vazgeçtim. Yine bol bol iç dökmüştüm. İlgi çekiciydi fakat depresifti ve ben bundan hiç hoşlanmamıştım. 

Velhasılı bugün bir yenisi için oturdum klavye başına. Bu kez yarı depresif yarı umutlu olsun diye...

    Buralara uğramadığım zamanlarda neler oldu? Eşimin büyük bir trafik kazasına karıştığını söylemekle başlayabilirim. Tamamen karşıdan kaynaklanan bir kaza sonucu aracımız pert oldu, şükür ki ona bir şey olmadı. Eğer arka koltukta bizden birisi olsaydı işi çok zordu. Bin kere milyon kere şükretsem az. Yalnız şöyle bir durum var ki her şeyi didiklediğim bu dönemde arabanın başına gelenlere de anlamlar yükledim. Yaklaşık sekiz senedir arabamız yoktu. Orhun'un sağlık harcamaları ve devamında gelen üniversite eğitimi için satmıştık. O tarihten beri herhangi bir hevesimiz, girişimimiz olmamıştı. Zaten İstanbul'da trafik de berbat. Ve tüm samimiyetimle söylüyorum ki maddi birikimde gözüm yoktur. Eşimi de yıllar içinde bu konuda etkiledim sanırım. Fakat işte araya salgın girdi ve aslında bir araba sahibi olmanın iyi olacağını hatırlattı, bizim rahat bir dönemimize denk geldi, kazadan birkaç ay önce satın aldık. Orta karar bir şey fakat ben ilk defa bir arabayı bu kadar sevdim. Mutlu etmişti beni. Ömrü birkaç aymış. Yanlış anlaşılmak istemem. Mal mülk meraklısı olsaydık farklı bir konumda olurduk. Deneyim ve anı biriktirmek önceliğimiz oldu her zaman. Eşim ölümden dönünce; ilk defa bu kadar içime sinen, ilk defa rahatça sahip olduğumuz bir eşya kısa sürede hayatımızdan çıkınca, maddiyatla ilişkimi sorgulamaya başladım. İstemeyi mi bilmiyorum? Hak etmiyor muyum? Nerede yanlış yapıyorum? 20 ve 25 yaşlarında evlenip, erkenden anne-baba olup, gençliğini sorumluluk altında geçirip, kendi kendine tırmalayıp, ancak "oh!" derken gelen bu kazanın anlamı ne? Ben kendi kendime, sevdiklerime nazar mı değdiriyorum? Benden beklenmeyecek bin türlü düşünce sardı zihnimi. Ağladım da. Ve ağlamayı hiç sevmem. Tabii ki sigortadan arabanın parasını aldık. Konu o değil. Konu bambaşka. Ve benim öyle didikleyen bir dönemime denk geldi ki... Bir de hangi döneme denk geldi biliyor musunuz? Ekrem İmamoğlu'nun diplomasının iptal edildiği güne:) Gülme işareti koymama bakmayın. Tamamen sinir bozukluğundan gülüyorum. Üzüntüyle haberleri dinlerken eşim aradı, ben başladım feryat figan etmeye. Üstelik şu yaşa kadar sakin bir insan olarak bilinirken. Kısacası 18 Mart 2025 berbat bir gündü. Devamında gelişen ülke gündemi malûm. Üzgünüm. Özellikle o ilk günlerde, seçme hakkımızın hiçe sayıldığını içime sindiremeyerek, mevcut adalet sisteminin yanlılığına isyan ederek, en azından yakınımdaki mitinglere katıldım. 

Üst üste günlerce dışarıdaydım ve yoruldum. Belli bir yaşta bu gibi işlerin nasıl zor geldiğini, gençlik enerjisinin bambaşka olduğunu iyice idrak ettim:) Yine de genciyle yaşlısıyla, hep beraber haksızlığa karşı durmanın önemli ve gerekli olduğunun bilincindeyim. Bunun bilincinde olanların tahminimizden fazla olduğuna inanmak istiyorum. 

    En son annemin Kuşadası'na taşındığından, bizi nelerin beklediğini bilemediğimden bahsetmiştim. Zira daha önce de bahsettiğim sebeplerle kendisine güvenmiyorum. Neticede insan gittiği yere kendisini götürüyor durumu. Taşınalı dört ay oldu ve bunun iki ayı İstanbul'da geçti. "Yerime alışayım" yok, "bir sahil kasabasına yerleşme hayali kurmuştum, çocuklarımı bu konuda bunaltmıştım, gelmişken tadına varayım" yok. Gelip giden yolcu gemilerini, yelkenlileri takip edip bir tek bu konuda beğenisini belirtti. Onun dışında devamlı bize "Rüzgâr var, yağmur var, elektrik gitti, su gitti, deprem oldu, yandaki adam çok öksürüyor" gibi mesajlar atıp kızgın surat eklemekle meşgul. "Nasılsın?" denince asla "İyiyim" demeyen bir kişiye göre normal hareketler ancak 50 sene maruz kalınca yoruluyorsun. Annem şu an yine İstanbul'da. Yeğeninin düğünü için gelmişti ve dönemedi. 

Neden dersiniz? Çünkü geçtiğimiz hafta apartmanında büyük bir yangın çıkmış. Benim için bir şükür sebebi daha annemin İstanbul'da olmasıydı. Yoksa alt katında, çaprazındaki dairede çıkan yangın yüzünden belki zamanında aşağıya inemeyecek ve mahsur kalacaktı. O çok öksüren adamcağız uyuyormuş ve mahsur kalmış. Kurtarmışlar neyse ki. Daha evin halini bilmiyoruz. Arkadaşı girip baktı ve sadece giriş duvarı ve tavanında is olduğunu söyledi ama annem emin olamıyor tabii. Açıkçası benim de gözümle görmem lâzım. Ve haftaya bir de bana bol sabır lâzım. "Niye kızıyorsun?" diye düşünen olabilir. Annem yangın sırasında evinde olmadığı için ne kadar şükretsek az. Her gün şükrediyorum. Yalnız şöyle de bir durum var ki evi tuttuğumuz andan itibaren "apartmanın altında (tam altı değil bu arada) fırın var, ya yangın çıkarsa" deyip durdu. Her seferinde "bu kadar korkuyorsan tutmadan önce niye söylemedin, vazgeçmedin?" dedim. O yangın düşünmeye devam etti. Bildiğin çağırdı. Ve inanın böylesi bir olay ilk değil. "Allah aşkına bir şeye başlarken olumlu düşün, iyi niyetlerle başla" derim, dinlemez, dillendirmeye devam eder. İlaç zehirlenmesinden tut, elektrik çarpmasına kadar onun başına gelir. Vallahi de billahi de abartmıyorum. Kardeşim ve ben böyle büyüyüp de nasıl pozitif insanlar olduk inanamıyorum. Şimdi yangın çıkınca rahatladı:) Şaşılacak derecede sakin çünkü geri dönmek için aradığı bahaneyi buldu. Bir yıllık kirayı peşin verdiği için şu an dönemese de görünen o ki 5-6 ay sonra bizi yine taşınma işleri bekler. Orada gönül rahatlığıyla yaşayamazmış bu olaydan sonra. Beylikdüzü'nde bana yakın olsun diye önerdiğim yerlere burun kıvırırken şimdi o yerler kıymete bindi. "Artık iyi düşün, bu sondur" dedim. Hiçbir yerden memnun olmamanın psikolojik bir sebebi olmalı. Bu ilk taşınması değil. Sever ev değiştirmeyi. Ama ben artık yoruldum. Ve tavrım artık buna göre olacak. Herkese karşı, en çok kendime karşı net olduğum bir dönemdeyim Gerçi hep nettim ama yakın çevrem bunu göremiyordu. 

Daha doğrusu görmek istemiyorlardı. "Sezer sert görünür ama yumuşaktır, ne istersem ikna ederim" devri bitti. "Senden korkuyorum" derler bana ama her şeyi ama her şeyi yaptırırlar:) Nisan küçükken "Teyzeme ben söylerim, yapar" dermiş kardeşime:) Kimsenin korktuğu yok. Sadece söylediklerim ve tepkim kimsenin işine gelmiyor. Ayrıca kimseye kıyamadığımı da biliyorlar. Şimdi bunu değiştirmeye başladım. Kardeşim, yeğenim, kuzenim, eşim, oğlum vs.açısından artık "Hayır" dediysem iş bitiyor gibi. Ufak ufak delirmeye başladığımı anladılar:) Kendimi tanıdığım için açık açık söylüyorum:"İyi değilim, ileride anne tarafımın kadınları gibi sinir küpü ve negatifi olmamam için beni anlayın, bana zaman verin". Şükür ki sevildiğimden ve "Bu böyle diyorsa vardır bir şey" duygusunu yerleştirdiğimden işler fena gitmiyor. Annem hariç:) O kendi bildiğinden devam. Kardeş, kuzen, en yakın arkadaş... Beraber büyüdüğümüz bu kişiler annemin beni annesi sandığını söylüyorlar ki bu çok ağır bir şey. Ama halledeceğim. Gerekirse psikolojik destek alacağım, az çok halledeceğim. Tamamen halledeceğime dair umudum yok:) En azından bunu biliyorum.

    Güya dertlenmeyecektim değil mi? Dert demeyelim de "insanlık halleri" diyelim bunlara. Tek yaşayan ben değilim ne de olsa. Neyse ki kendimi tanımak konusunda fena değilim, bana nelerin iyi geldiğini biliyorum. 

Mesela seyahat... Bunca hengâme içinde ayarladığım seyahatler olmasa işim zordu. Hep sıkıntıdan bahsetmeyelim, biraz da güzel şeylerden bahsedelim. Son 3 ay içinde 4 farklı ülke gördüm dostlar. Hepsinde elimizde telefon, Twitter üzerinden devamlı gündemi takip etsek de; Kopenhag'a iner inmez İstanbul'daki deprem haberini, Brüksel'e iner inmez annemin apartmanındaki yangın haberini alsak da, yani akıl fikir hep bu coğrafyada olsa da iyi gezdim. Dibine kadar yay burcuyum sanırım. Dikkat ettim de psikolojik olarak zorda olduğum zamanlar çok gezmişim. 2014-2015 yılları da hatırlamak istemediğim kadar zor yıllardı ve aynı zamanda seyahat açısından verimli bir dönem... Bilinçli olmadı bunlar. Yani "Aman çok bunaldım, şöyle bir gezeyim geleyim" demedim. Ya farkında olmadan içsel bir sezişle ayarlıyorum ya da bana mistik bir şekilde hediye ediliyor. En enerjisiz halimde kilometrelerce yol gitmeye üşenmemek enteresan geliyor. Şükür! Bin şükür! Peki bu seyahatlerden en ilginci, en mutlu edeni nereye oldu dersiniz? Tabii ki Buenos Aires'e! :) Yaptım dostlar. 16.5 saatlik uçak yolculuğunu göze aldım, aldırdım. İyi de geldi. 16.5 saat havada, her şeyden uzak olmak terapi gibiydi. Anlatacağım. Anlatmaya değer bir yolculuktu. Hani dillendirmek istemem, o moda girmek istemem ama elle tutulur maddi şeylerin hayrını pek görmedim. (Yine de bundan sonra görürüm umarım:)) Bana deneyim lâzım. Okumak, gezmek, yemek, içmek lâzım. Orhun genç. Onun yolu uzun. Fakat eşim açısından düşünürsek benim tarafıma kaymış gibi:)

Tövbe estağfurullah, savaş falan çıkmasın, sınırlar kapanmasın, ülkemize huzur gelsin, sağlık sıhhat olsun da bol bol gezelim. Daha doğrusu gezmek isteyen gezsin, oturmak isteyen otursun, herkes ne istiyorsa öyle mutlu olsun. Ben de şimdilik burada keseyim. Döneceğim. Yazacağım. Yazmam lâzım. 

Okuyan, beni anlayan her kimse... Selam olsun!

Not: Yazmayı unuttum, yangın fırından çıkmadı tabii ki:) 7/24 açık fırında çıksa çabuk söndürürlerdi. Bir komşu ütüyü yatakta bırakıp başka odaya geçmiş. Ütü düşmüş. Alevi gören kadın paniklemiş. Böyle saçma sapan bir şey kısacası.

    

BUGÜNLERDE...

     Bir süredir maddi manevi telaşlardaydım dostlar. Annem Kuşadası'na taşındı. Bildiğin şehir değiştirdi. 

Fiziken ve ruhen çok yoruldum. Yıllardır buraya yerleşmek istediğini söylüyordu. Hem kendisinin büyüttüğü torununu bırakmak istemediği için hem de iyi düşünmesi adına onun önüne sorular çıkardığımızdan ve pek desteklemediğimizden eyleme geçemiyordu. Yeğenim büyüdü, üniversiteye başladı. Annem Kuşadası konusunu yeniden gündeme getirdi. Bu arada devamlı surette kendi yaşadığı apartmanı kötüleyip illallah dedirtti. 

"Bana yakın gel" dedim, kabul etmedi. "Büyükçekmece'de ev tutalım, orası da sakin, orası da sahil kasabası gibi, hem bize yakın" dedim, istemedi. Konuya mesafeli oluşumun başlıca nedeni, kendimi bildim bileli annemin her şeyden şikâyet etmesine ve kendini her daim bahtsız görmesine dayanarak, yeni bir hayat beklentisiyle gittiği yere aynı ruh halini götürüp bir süre sonra pişman olursa korkusuydu. Bir-iki senedir aklım bu konuyla meşgûldü. 

Biraz da yaşla birlikte gelen sorgulama halleri sayesinde düşündüm de düşündüm. Düşünceler geniş bir alana yayılmaya başladı. Geçmişe gidiyordum, bugüne dönüyordum. Anneanne ve teyze de giriyordu işin içine. 

Nasıl yetiştirildim, en önemlisi kendimi nasıl yetiştirdim gibi konularda vardığım sonuçları burada uzun uzun anlatamam. İddia ediyorum tüm analizlerimi ve vardığım sonuçları, hislerimi orta kalınlıkta bir kitapta toplayabilirim. Louis Althusser'in hayatını didik didik ettiği "Gelecek Uzun Sürer"i kadar kalın bir kitap olmasa da en azından onun yarısı kadar sayfa kullanabilirim ve tıpkı onun gibi anlamca yoğun bir anlatı oluşturabilirim. 

O kadar dolmuşum yani. Daha doğrusu dolmuştum. Şimdi daha iyiyim. 

    İşin özü şu ki ben hep annemin annesiydim. Çocukken de böyleydi. Annem mutsuzdu, hastaydı, mutsuz yaşamının sebebi ona göre tamamen çevresindeki insanlardı. Ben onun dert ortağıydım. Kardeşimi de beni de çok sever. Bizi sevgiyle büyüttü. Hep öptü, kokladı. Öyle ki yaşıtlarımdan imrenenler, kendi anne ve babasıyla anlaşamadığı için bana bunu hatırlatanlar oldu. Ama işte işin bir başka yanı daha var. Anne anne olmalıdır, baba da baba. Anne ve baba çocuğuna rehber olmalıdır. Gerektiğinde katı olmayı bilmelidir. Güçlü durmalıdır. Annem sanki onun arkadaşıymışım gibi her derdini her sıkıntısını bana anlatırdı. Sadece güncel olanları değil, eskiye de dönük her şeyi ağlaya üzüle anlatırdı. İçten içe üzülürdüm tabii. Ve onu ben de üzmemek adına hep ağırbaşlı bir çocuk oldum. Orta birinci sınıfta Türkçe öğretmenimiz konusunu net hatırlamadığım bir kompozisyon istemişti bizden. Ben de annem için ne kadar üzüldüğümü anlatmıştım. "Anneannem şöyle üzüyor annemi, babam böyle üzüyor. Zaten hasta" diye baya bir dökülmüştüm. Tabii öğretmen annemi çağırdı. "Kızınız çok hassas" demiş. Yani bugünkü aklımla düşündüğümde diyebilirim ki öğretmen "Dikkat edin, kendi hayatınızın sıkıntılarını çocuğunuza yansıtmayın" demek istemişti. Annem hiç üzerine düşünmeden, sen bunları kafana niye takıyorsun demeden, yine bana olağan bir şekilde anlatmıştı. "Öğretmenin senin için hassas dedi" demişti. Belki hiç konuyu açmasına gerek yoktu, sadece kendi tavırlarını düzeltmesi gerekiyordu. Çok ağlardı bir de. Hâlâ çok ağlar. Her şeye ağlar. O yüzden ben ağlayamam. Ağlamayı güçsüzlük sayarım. Velhasılıkelam kendimi her daim anneme karşı sorumlu hissettim. 

O da beni iyice bazen anne, bazen arkadaş yerine koyarak tamamen benim yörüngemde hareket etmeye başladı. Bence ben annemin yörüngesinde olmalıydım. Çocukluktan beri ben ne dersem o oldu, ben ne dersem dinlendi. Enteresan şekilde babam da bana sonsuz güvenirdi. Olgunluğum, akıllılığım işlerine geldi. Hep arkamdalardı, hep desteklerdi ama biraz da önümde olmalılardı. Ne kariyer yolunu çizerken fikir belirten oldu, ne 21 yaşında evlenirken "Erken değil mi kızım?" diyen. Dese de dinlemezmişim. Öyle söylüyor. Evliliğimden memnunum, erken anne olmanın olumlu yanları da var ama yine de erkendi işte. Keşke bir deneseydiniz. Sizi dinlemediğim, dikkate almadığım zaman haklı olurdunuz. Bugün bile özel günlerde annemde toplanılmaz biliyor musunuz? Bugün dedim ama hep öyleydi. Herkesi Sezer toplar, Sezer masalar hazırlar. Son yıllarda kardeşim de toparlar oldu ama annemde toplanılmaz. Fakat kendime yüklenmeyi azaltmaya başladım. Şu son bir-iki yıldır düşüne düşüne bir miktar tavır değiştirdim. Orhun'un uzun süren sağlık sorunları nihayet ve çok şükür ki düzeldiğinde kendimi dinler oldum. Kardeşim beni çok iyi anladı ve destek oluyor. Sevdiklerime karşı sorumluluğum baki, biz hep biriz ve beraberiz ancak en yakınım dahi olsa -çocuğum hariç- kimsenin kendine uygun gördüğü hayattan ben sorumlu olamam. (Hâttâ çocuğumunkini bile bir yere kadar kontrol edebilirim). Bu konudaki üzülmelerimi, kendimi faydasız kahredişlerimi minimuma indirmeye çalışıyorum. 

    Günün sonunda geldiğimiz nokta annemin şehir değiştirme isteğine destek olmaktı. En ufak bir fikir belirtmenin neticesi, konu hoşlanmadığı noktaya gelirse, pişman olursa "Seni dinledim" alt metinli "Sen öyle demiştin ya" cümlesi ile sonuçlandığı ve beni aşırı öfkelendirdiği için bir süredir kendimi alıştırdığım gibi "Sen bilirsin, ben her türlü kararında destek olurum" dedim. İnanın tüm bunların yaşlanmakla ilgisi yok. Hep böyleydi. "Sen bilirsin" dedim ama tabii ki kendi kendime durumu her açıdan düşündüm. Geçen yaz tatilini eşimle Kuşadası'nda geçirdik. Alıcı gözle bakmak istedim. Evet aman aman bir yer değil. Küçük bir kent gibi. Biraz kalabalık. Ancak annem belli bir yaşta olduğu için hastanesinin olması, market vs. alışveriş olanaklarının ulaşılır olması, yaz kış yaşanması önemliydi. Zaten annemin "Küçük bir kasabaya yerleşeyim, küçük bir bahçem olsun, ekeyim biçeyim, kafamı dinleyeyim" gibi hevesleri de yok. Hiçbir zaman doğa insanı olmadı. Birçok kıyı kentine göre ekonomik açıdan da uygun. Emeklisi bol. Kendisi sağa sola gitmez ama biz gittiğimizde gezecek görecek yerlere ulaşılabilir mesafede. Çevresi güzel. Dilek Yarımadası'nda deniz güzel. Epeydir inceliyorum, belediyesinin yaz-kış kendine has etkinleri iyi. En önemlisi ve kardeşimle benim açımdan içimizi bir nebze rahatlatan şey, annemin benimle akran olan arkadaşının yıllardır orada yaşıyor oluşu. Maşallah diyeyim, uzun yıllardır abla-kardeş gibi görüyorlar birbirlerini. Eğer o orada olmasaydı ağırlığımı koyardım ve gitmesini muhakkak engellerdim. 

    Öyle böyle derken yaklaşık iki ay kadar önce ciddi ciddi ev aramaya başladık. Bu sırada yeğenime sarılıp bol bol gözyaşı döktü. "Hem gitmek istiyorsun hem ağlıyorsun" diyeceğimi bildiği için bana karşı pek duygulanamadı. Zaten yeni sırdaşı Nisan. Yani yeğenim. Bana küçükken neler anlattıysa, nelerden dert yandıysa aynılarını ona da anlatıyor. O da üzülüp duruyor. Biraz uzaklaşmaları bu açıdan iyi olacak. Merkezde güzel bir daire bulduk. 

Ben önünün açıklığını, manzarasını, merkeziliğini, komşuların kimler olduğunu kontrol ettim; annemin önceliği pencere kolları, kapılar, yer karoları, duvarların rengi falandı. Eğer orada bir aydınlanma yaşamazsa sanırım balkonun keyfini en çok ben çıkaracağım. Sonra evi tuttuk. Uzaktan işleri halletmek çok zordu. Evde hâlledilmesi gereken şeyler vardı. Emlakçıyla arada gerildik, arada iyiydik. Kardeşim internetti, elektrik aboneliğiydi onları buradan halletti. Annemin tüm şifreleri, bilgileri senelerdir onda. "Ben telefonla konuşmayı sevmiyorum, ben resmi işlerden hoşlanmıyorum, beceremiyorum" dediği için normalde de kontrol genelde bizdedir. Sonra taşınma zamanı geldi. Evin beyaz eşyaları, yatağı, koltuğu, masası olduğu için (ve sıfırdan alınacağı için kabul ettiğimizden) kalan özel eşyaları bir tanıdığın geniş arabasına doldurduk, iki damat tam da en karlı günlerde yola çıktılar. Öyle denk geldi. Şöyle fena yağacak, böyle fena yağacak söylentileri olduğu için epeyi bir gerildik ancak tarihi önceden ayarlamıştık. Erkekler eşyaları bıraktılar, evin içinde onlara düşen işleri yaptılar. Annem ve ben bir-iki gün sonra gittik. İnce temizliği yaptırdık. Su aboneliğini orada hâlletmek zorunda kaldık. Nüfus müdürlüğüne gidip ikâmetgâh çıkardık. İnterneti bağlattık. Klozet musluğunun çalışmadığını gördük, tesisatçı bekledik vs.vs. vs. Yerleşmek yaklaşık bir hafta sürdü. İlk birkaç gün hava orada bile nasıl soğuktu anlatamam. Yine de her fırsat bulduğumda kendimi dışarı attım. Sonra sonra güneş çıkınca mutlu oldum, yürüyüşler yaptım. Hava birkaç gün içinde şundan şuna geçiş yaptı: 

   

   İşler biraz kolaylaşınca, hem fiziksel yorgunluğu hem de annemi orada bırakıp dönecek olmanın tedirginliğini atmak için günlerdir okuyamadığım kitaplara sığındım yine. Sabah erken kalkıp sakin kafelerde kitabımı okudum. 

   Eksikleri tamamlarken, gerekli alışverişleri yaparken çevre esnafla muhabbeti ilerlettim. Tanıdığımızın bile ayarlayamadığı tesisatçı işini fotokopi çektirirken sohbet sırasında sorup hâllettim. "Teyzeyi getirip tanıştırın, bir şey lâzım olursa söylesin" diyenler oldu. Aslında huyum değil sanıyordum ama küçük bir yere taşınırsam komşuluk müessesesine rahatlıkla dahil olabileceğimi fark ettim. Semt pazarına da gittim. Görmemiş bir İstanbullu sıfatıyla şu çiçekleri aldım: 

   Sanırım çiçeklerin fiyatı konusunda kazıklandım. "Olsun" dedim, "Gide gele alışırız". Bir başka tezgâhtaki satıcı kadın, elimdekileri görünce "Şu sümbül gibi olanların adı neymiş ki? Bizim bahçede hep çıkıyor. Yabani diye yolup atıyorum" dedi. Bence "Salak mısın bunlara para verdin? Çayıra çimene çıksan bulursun" demek istedi. Sümbüller fotoğrafta çıkmamış. 

    Sonra ben döndüm işte. Annem "Hayalimi gerçekleştirdim" dediği için bir yandan mutluyum, bir yandan bir süre sonra şikâyete başlarsa diye gerginim, çocuğumu merak eder gibi meraktayım. Hep birlikte alışmaya çalışacağız. Kendi kendini idare edebileceği kaç yılı varsa istediği gibi yaşamasını, memnun olmasını istiyorum. Belki orası ona iyi gelir. "Madem öyle, en olmadı bir sene denersin" dedik ama taşınmak berbat yorucu bir iş. O fikrimden vazgeçtim:) Ben ki istediğim hâlde taşınma işini göze alamadığımdan, satma ya da kiralama durumlarından gözüm korktuğundan yıllardır bir yere kıpırdayamıyoruz. Annem için resmen sınırlarımı zorladım. Dün oturdum telefonumdaki emlakçı, tesisatçı, kornişçi vb. herkesin numarasını sildim. Bu süreçte yıllık telefon görüşmesi kotamı doldurduğumu düşünüyorum.

    Belki fazla sitem ettim ama annemi tanısanız seversiniz. "Negatif dediğin kadın bu mu?" diye şaşırırsınız. 

Aile dinamikleri, anne-çocuk ilişkisi farklı durumlar malûm. Annemin de su gibi kolay akan bir hayat yaşamadığını biliyorum. Ancak hangimiz yaşadık ki? Şükürsüz bir insan olduğunu söyleyemem. Öyle değil. Farklı bir kafa. 

O yüzden, "Nasılsın?" diye sorunca bir kere bile "İyiyim" diyemeyen, demek istemeyen annemin artık "İyiyim kızım" demesini istiyorum. Kendim için de fazla takmamayı, her dediğinin altında bir şey arayıp iyi olup olmadığını sorgulamayı bırakmayı, iyiyim diyemiyorsa bunun artık doğalı haline geldiğini kabul etmeyi, herkesi olduğu gibi görmeyi diliyorum. Bir çocuk için annesinin huzurlu olduğunu bilmek o kadar önemli ki. 

     Toparlayıp olumlu yönleri öne çıkaracak olursam... Küçük yerde insanlara kibar yaklaştığın zaman kibar karşılık aldığını gözlemledim. İstanbul'da yaşayanlar öyle tuhaflaştı ki nazikçe lâf anlatmaya çalıştığım birinden "Öyle kibar kibar konuşarak beni ezmeye çalışamazsın" çıkışını duydu bu kulaklar. Her yerin iyisi de var kötüsü de ama yüksek sezon haricindeki sakin dönemler Kuşadası'nı daha yaşanır kılacaktır. Orada yaya geçidinde duran şoförlerin varlığı İstanbul'daki gibi tükenmemiş henüz. 

    Annem benim dönüşümden birkaç gün sonra devlet hastanesinden randevu alıp doktora gitti. Kalça ağrısı yürümesini engelleyecek kadar ayyuka çıktığı için gitmesi gerekiyordu. Gel gör ki doktora gitmeme huyu var. 

Biz burada devletten veya özelden ne zaman randevu alsak bir gün önce arayıp "Kızım çok fenayım, ben yarın gelemem" deyip iptal ettiriyordu. Orada, biraz da arkadaşının zorlamasıyla ve ona ayıp olmasın diye iptal etmemiş ve beraber gitmişler. Üstelik hemen randevu almışlar ve MR da hemen ertesi gün çekilmiş. Bu annem için -ya da belki bizim için- mucize gibi bir şey. Yarınlar adına umut verici. Belki de her şey güzel olur.

    Ve son olarak... Allah sağlık sıhhat versin, belli ki sık sık İzmir üzerinden Kuşadası'na gideceğim. Yaz gelince daha fazla denize gireceğim. Civar bölgeleri keşfedeceğim. Hani geçen sene blog dostlarımın kıl payı kaçırdığım İzmir buluşması vardı ya? Bu sene tekrarını talep ediyorum:) Ve Ege civarında kim varsa buluşma, görüşme tekliflerine de açığım:) 

    Çok anlattım, epeyi kafa şişirdim. Ne diyeyim? Hayırlı uğurlu olsun.

FAHRİ LATİN...

     Şu sıra Latin edebiyatına bir sardım bir sardım. Okumakla haşır neşir olmaya başladığım zamandan beri herkes gibi ara sıra Latin yazarların kitaplarını okurum ancak üst üste denk gelişi ilk kez yaşadım. Bu da beni şimdilerde bilinçli bir yola itti. Okumalar üzerinden oluşan ilgiyle Latin tarihine ve kültürüne de daha fazla dikkat eder oldum. 

    İlk önce Alberto Manguel'den "Kütüphanemi Toplarken"i okumuştum. Okuma ve yazma eylemine dair her ayrıntıyı merak ettiğimden bu tip kitapları çok severim.  Manguel, Arjantinli bir yazar. Farklı ülkelerde de yaşamış. Bu kitap, Fransa'dan taşınırken toparlamaya çalıştığı 35.000 kitaplık kütüphanesinin o sırada kendisine düşündürdüklerine dair. Yazardan okuduğum ilk eser değil. Bize yakın bir isimdir Manguel, Nazım Hikmet hayranıdır, Tanpınar'ın izinde şehirlerimizi gezip yazmıştır. 

    Kütüphanemi Toplarken'den Arjantin'e dair pek çok şey öğrendim. Aslında tanıdığım tüm Latin yazarların söylemlerinden bölge insanının okumaya ne kadar meraklı olduğunu gözlemlemiştim. Manguel de Arjantin özelinde şöyle diyordu:

    "Buenos Aires kurulduğu zamandan beri daima bir kitap şehri olmuştur. Tarih öğretmenimiz bize derste 

Buenos Aires'in bir kütüphaneyle birlikte kurulmuş olduğunu anlattığında duyduğum tuhaf gururu anlatamam". Hakîkaten kaşif Mendoza'nın yanında getirdiği kitaplarda hayalini kurduğu şehrin ipuçları gizliymiş. 

    Manguel, gençlik yıllarında, kitapseverlerin çok iyi bildiği Jorge Luis Borges'e sesli okumalar yaparak yardımcı olmuş. Genetik bir hastalık yüzünden orta yaşlarda görme yetisini kaybetmişti Borges. Onun "Borges ve Bellek" kitabı şu anda yanımda. Bu seri içerisinde sırasını bekliyor. Bu yazıda bahsettiğim tüm kitapları yeni almadığımı, bir süredir kütüphanemde olduklarını belirtmek isterim. Aslında elindekileri bitirmeden yeni kitap almayan ben, yaklaşık bir yıldır ipin ucunu kaçırmış ve özellikle sahaflardan aldıklarımı üst üste dizmiştim. İşte böyle küçük küçük gruplar oluşturmuşum farkında olmadan. Ya da belki farkında olduğumun farkında değilim. 

    Manguel'den sonra yine bir Arjantinli yazar Julio Cortazar'a geçtim. "Edebiyat Dersleri"ni okudum. Cortazar'ın 1980 yılında Kaliforniya Üniversitesi'nde verdiği sekiz dersin yazıya dökülmüş hâliydi. Ve şahaneydi. 

    Cortazar'ı öyküleriyle tanıyordum. Nitekim o da söz konusu derslerde Latin Amerika'da öykünün çok sevildiğini söylüyordu. "Her yerde böyle değil. Mesela Fransa'da böyle değil" diye ekleyerek. Öykü bekleyen bir okur kitlesi var ve Latin Amerika'dan çok fazla öykücü çıkmış. Bunun sebebini çok düşünmüş ama bulamamış Cortazar. "Tamam tembel olabiliriz ama edebiyat konusunda tembel değiliz" diyor. 

    Cortazar'ın metinleri oyuncaklı. "Fantastik" ona "Akşam sekizde bir çorba içmek kadar kabul edilebilir, olası ve gerçek" görünüyor. Oyuna inanıyor. Oyun oynamayı bilen okurlar olduğuna inanıyor. Yine Arjantin'e dair öğrendiğim bir bilgi olarak hafızama eklediğim eski bir çocuk şarkısının sözlerini öğretiyor okurlara: 

"Oyun oynamaya gitmek için kapıyı açmayı biliyorlardı".  

    Öyle böyle derken bir Buenos Aires seyahati hayâl etmeye başladığımı fark ettim. Borges'in de müdürlüğünü yaptığı Ulusal Kütüphane'yi görmek istiyorum, müzeleri ve kitapçıları gezmek istiyorum. Yol biraz uzun ama bence değer. Orhun'un Buenos Aires'te yakın bir arkadaşı var. Kız edebiyata, müziğe meraklı ve Orhun aracılığıyla bazen birbirimize kendi ülkemizden şarkılar, yazar ve kitap isimleri gönderiyoruz. Bu ara kabaran hevesimi bildiği için Orhun'a mart ayında dünyanın en büyük kitap fuarlarından birinin düzenlendiğini söylemiş. Bakalım, kısmet. Hangisinde okuduğumu hatırlamıyorum ama kitaplardan birinde "Buenos Aires İtalya'dır" deniyordu. 

Genç arkadaşımız da hakîkaten İtalyan asıllı ve kitapta okuyana kadar tarihsel altyapısını merak etmemiştim. 

Biraz araştırdım, teori ve pratiği birleştirdim, bilgiyi kalıcı hale getirdim. Yeterince uzatmışken tarih ve coğrafyaya hiç girmeyeyim. Kısacası sürekli öğrenmekten memnunum.

    Aslında Cortazar'ın meşhur kitabı "Seksek"i okumak lâzım. Ancak henüz bu kallavi ve yeterince oyuncaklı kitaba yeltenemedim. Onun yerine, şimdilik, Seksek'in içindeki bir parçadan doğan, hazır kütüphanemde de bulunan "62/Maket Seti"ni okudum. Bu deneysel bir roman ve ben bu deneye katılmaktan memnunum. 

    Juan, Helene, Polanco, Calac, Marrast, Celia... Kim bu insanlar? Hâttâ insanlar mı? Burası neresi? 

Ne sıra dışı akış, ne  bazen bir cümleye başlayan karakterle bitirenin aynı olmaması gibi oyunlar rahatsız etmedi beni. Su gibi okudum. Tüm karakterler bir bir aklımda. O zaman Seksek'i okumaya hazır olduğumu söyleyebilir miyiz?

    Ustaların yazma serüvenlerine başlamışken Gabriel Garcia Marquez'i çekiverdim kitaplıktan. 

"Anlatmak İçin Yaşamak". Bu kitabı da bir süre önce sahafta görüp almıştım. Otobiyografi sevmeyenleri bile içine çekebilecek, kurgusal roman tadında bir anlatıma sahip olduğunu söyleyebilirim ki Marquez'e de böylesi yakışır. 

    Marquez'in çocukluk ve gençlik yıllarını anlattığı kitabını okurken Netflix'te "Yüzyıllık Yalnızlık" gösterime girdi. Romanı yıllar önce okumuştum, büyük bir hevesle diziyi de izledim. Yüzyıllık Yalnızlık'taki Macondo'ya ilham olan Aracata kasabasını, Marquez'in ailesini elimdeki kitapla onun satırlarından okumak ve aynı anda ekranda vücut bulmuş hallerini görmek güzeldi. Bazen bu gibi durumlar hâyâl kırıklığı yaratır ancak ben diziyi sevdim. Marquez Yüzyıllık Yalnızlık'ı ekranda ya da beyazperdede görmeyi istememiş. Onun ölümünden sonra çocukları vermişler bu kararı. Tartışmaya açık bir konu. Bir yerde Marquez'in kendi kitabının ününden şikâyet ettiğini, kendi isminin dahi önüne geçtiği için rahatsız olduğunu okumuştum. Sebep bu ise yazarın biraz abartmış olduğunu düşünürüm. Ancak farklı duygusal sebeplerden dolayı dizi ya da film istememişse, çocukları epeyi iyi düşünmeliydi derim.

    Marquez Kolombiyalı. Diğer Latin Amerika ülkeleri gibi Kolombiya da her daim siyasi karışıklık içinde. 

Bu yüzden edebiyatta büyülü gerçekçiliği tercih ettiklerini, gerçeği dolaylı yoldan ifade ettiklerini biliyoruz. Gazetecilikle yola çıkan yazarın hayat hikâyesi çerçevesinde dönemin iç karışıklıklarına da bolca şahit oluyoruz. Sadece kişiye odaklı olmayıp dönem hakkında da anlatılar sunan otobiyografileri seviyorum. 

    Dikkatli okudukça Latin Amerikalı usta yazarların, dünyanın diğer ülkelerinde olduğu bizim yazarlarımızı da etkilediğini fark ediyorum. Örneğin, Marquez'in anılarından öğrendiğime göre eskiden Kolombiya Sucre'de "Pasquire" denen bir mektup biçimi varmış. Nereden, kimden geldiği belli olmayan bu mektuplar aniden ortaya çıkarmış ve bu mektuplarda belli kişiler hakkında dedikodular, iftiralar yer alırmış. Muhalefeti susturmak için devletin işi olduğu söylenen bu tip mektuplara İsmail Güzelsoy'un Rölanti Çıkmazı'nda da rastlıyoruz. 

Murat Gülsoy'un son romanı Kıyamet Sonrası Olağan Bir Gün'ü okurken de aklımdan devamlı Cortazar'ın geçtiğini hatırlıyorum. Büyülü Gerçekçilik'in, Latin Amerika öykülerinin, ardıllarına esin kaynağı olmaması mümkün değil.

    Ve Alejandro Zambra. İlk kez bir romanını okudum. "Eve Dönmenin Yolları". Resmen çarpıldım. O yumuşacık fakat ardında ne derin anlamlar gizli anlatımı beni mest etti. 

    Bu kez Şili'ye uzanmıştım. Orada da siyasi çalkantılar bol. Pinochet'nin baskısı altında huzursuz ülkenin bir de coğrafi deprem gerçeği var. İşte tüm bunların basit insanların hayatını nasıl etkilediğini, yormadan anlatıyor Zambra. Hissettiriyor. Bertaraf olmanın sıkıntısını hissettiriyor. Taraf olanın derdi zaten başından aşkın. Şöyle başlıyor roman:

    "Bir keresinde kayboldum. Altı ya da yedi yaşındaydım. Aklım başka bir yere gitmişti, birden annemle babamı kaybettim. Korktum ama sonra yolumu buldum ve eve onlardan önce vardım. Ama bence o akşamüstü asıl onlar kaybolmuştu. Çünkü ben eve dönmeyi biliyordum ama onlar bilmiyordu".

    İlk okuduğum sözcükler bunlardı, ne anlama geldiğini ancak kitabı bitirip kapağını kapadığımda anladım. Muhalif ailenin kızı Claudia'nın yanındayken ben huzursuzluk duydum adeta ve neden ondan farklı büyüdüğümü, kendi ailemi içten içe ben sorguladım. 

    Zambra'nın bu kitapta yaptığı bir şey daha vardı ki beni hayran bıraktı. Kahramanımız da bir yazardı, bazen onun yazmakta olduğu romandan satırlar okuyorduk ve onun kendi günlük hayatından ufak tefek şeylere metinlerinde nasıl yer verdiğine anında tanık oluyorduk. Zambra tam o an yaratıcı yazarlık dersi veriyordu bana kalırsa. 

Fazla uzun olmayan bir romanda epeyi anlam saklıydı anlayacağınız. Okudum ve hemen ardından iki kitabını daha aldım. Dilimize çevrilmiş olanların hepsini tamamlamayı düşünüyorum. 

    İşte böyle... Aslında son zamanlarda okuduklarımdan damıttığım ve devamında araştırarak öğrendiğim çok şey var söz konusu coğrafyaya dair. Şu an yeterince yazdığımı hâttâ uzattığımı düşünüyorum. Belki ara ara yine yazarım bir şeyler. Bizim Arjantinli genç arkadaşımız gidip görmeden bildiğim bazı ayrıntılara gülerek bana 

"Fahri Latin" payesini verdi bile:) İlgim malûm. Konuya dair tavsiyelere açığım efendim.